Współczesna świadomość historyczna Polaków zdominowana jest przez przekonanie, że główną siłą opozycyjną w naszym kraju w końcówce epoki komunizmu tworzył, obok kościoła katolickiego, Komitet Obrony Robotników. A gdzie miejsce dla Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela?
W ostatnich dziesięcioleciach wymazaliśmy z pamięci ROPCiO. Dopiero obchody 30. rocznicy Ruchu, uznanie prezydenta, ordery dla żywych i dla zmarłych działaczy przypomniały Polakom, że różnorodność polityczna, czylipluralizm pojawiła się wiele lat przed upadkiem komunizmu i transformacją ustrojową.

Od powstania KOR w 1976 roku środowiska zwane niepodległościowymi starały się jakoś zorganizować. Jak wspomina Benedykt Czuma, inicjatywa pojawiła w 1976 roku, a zaczęła się konkretyzować na początku 1977 roku w postaci projektu apelu do społeczeństwa, którego ostateczny kształt, po dyskusjach wśród przyszłych sygnatariuszy, podany został do wiadomości publicznej 26 marca 1977 r. na konferencji prasowej w Warszawie. Sygnatariusze apelu powołali dwóch rzeczników: Andrzeja Czumę i Leszka Moczulskiego.

Podpisy pod apelem złożyło 18 osób (z podaniem adresów): gen.Mieczysław Boruta-Spiechowicz (Zakopane), Andrzej Czuma (Warszawa), Karol Głogowski (Łódź), Kazimierz Janusz (Warszawa), Marek Myszkiewicz-Niesiołowski (Łódź), ks. Bohdan Papiernik (Łódź), Zbigniew Sekulski (Łódź), Zbigniew Siemiński (Łódź), Bogumił Studziński (Zalesie k. Warszawy), Piotr Typiak (Warszawa), ks. Ludwik Wiśniewski (Lublin), Adam Wojciechowski (Warszawa), Andrzej Woźnicki (Łódź), Wojciech Ziembiński (Warszawa).

Wśród sygnatariuszy było czterech działaczy KOR-u: Stanisław Kaczorowski, Wojciech Ziembiński, Antoni Pajdak i ks. Jan Zieja - dwaj ostatni wycofali później swoje podpisy.

Informację o utworzeniu nowej organizacji przekazał Leszek Moczulski na zorganizowanej w mieszkaniu Antoniego Pajdaka nielegalnej konferencji prasowej. Wiadomość o powołaniu ROPCiO przekazana została jednocześnie do Sejmu PRL i Episkopatu Polski w postaci odezwy "Apel do społeczeństwa".

Oczywiście, ludzie tworzący jądro ROPCiO nie pojawili się znikąd, większość z nich miała już za sobą działalność polityczną jawną lub konspiracyjną, niektórz mieli w życiorysach wyroki sądowe. Trzeba więc przypomnieć Związek Młodych Demokratów z 1956 roku (zlikwidowany po roku), a także nielegalny Ruch.

Osią programu politycznego ROPCiO była obrona praw człowieka i obywatela w Polsce: na początku 1977 r. PRL oficjalnie ratyfikowała Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych - i z tego względu twórcy ROPCiO zakładali, że władza która dopiero co zobowiązała się do respektowania praw człowieka, nie mogłaby w sposób otwarty zwalczać organizacji, której głównym celem jest działalność na rzecz przestrzegania tych praw. Wątek ów stanowił jednak głównie pretekst do wysunięcia zasadniczych postulatów ustrojowych i politycznych. Głównymi bowiem celami, jakie przyświecały ROPCiO była zmiana politycznego ustroju Polski, oraz radykalne uniezależnienie Polski od Związku Radzieckiego.

Historia ROPCiO obfitowała w konflikty i rozłamy, u których podstaw leżała być może różnorodność ideowa tworzących go ludzi: większość odwoływała się do tradycji piłsudczykowskiej, , ale nie brakowało też chadeków, konserwatystów, a nawet umiarkowanych zwolenników endecji. Jak pisze dziś dr Antoni Dudek, „historia Ruchu ... stanowi swoistą prefigurację dziejów polskiej prawicy po 1989".

Istotnym czynnikiem, kształtującym postawy działaczy ROPCiO była rywalizacja z Komitetem Obrony Robotników, któremu zarzucali oni ugodowość wobec komunistów i ZSRR. ". Wśród korowców pojawiał się z kolei pogląd, że ROPCiO jest strukturą mocno podejrzaną, prawdopodobnie stworzoną z inspiracji władz PRL, by zaszkodzić KOR. Poglądy tego rodzaju były też kolportowane przez niektórych współpracowników KOR na Zachodzie i odegrały istotną rolę w ograniczeniu pomocy zagranicznej dla Ruchu oraz w powstaniu dystansu ze strony Radia Wolna Europa.

Jednak ROPCiO został osłabiony przede wszystkim przez infiltrację Służby Bezpieczeństwa i konflikt wewnętrzny, który doprowadził to środowisko do podziału: Leszek Moczulski, usunięty w 1978 roku z redakcji czasopisma „Opinia" założył własne pismo „Droga", wokół którego skupiła się grupa osób - przyszłych założycieli Konfederacji Polski Niepodległej. ROPCiO od początku był inwigilowany przez kilku TW, z których najważniejszy „Wacław" (Andrzej Mazur) storpedował np. wspólną z KOR akcję po zabójstwie Stanisława Pyjasa.

Od 1978 roku działalność ROPCiO zaczęła słabnąć. Większość uczestników Ruchu zaangażowała się w 1980 roku w NSZZ Solidarność, później wielu z nich aktywnie prowadziło walkę konspiracyjną.

I jeszcze nutka osobista, odzwierciedlająca opisane wyżej stereotypy: będąc bardziej związany ze środowiskiem KOR-u uważałem w latach 70., że Ruch jest organizacją nieco podejrzaną, nie odpowiadał mi nierealistyczny - jak mi się wtedy wydawało - maksymalizm. Sądziłem, że ROPCiO wywołuje niepotrzebnie zagrożenie, a minimalizm KOR jest uzasadniony i realistyczny. Najdalszy byłem jednak wtedy od posądzenia ROPCiO o agenturalność. Większość jego działaczy, zdecydowana większość, jak pokazuje poniższa lista, to byli prawdziwi ideowcy. Delatorów było zaledwie kilku, choć ulokowani byli tak, że szkody spowodowane przez nich były dla organizacji bardzo poważne.

Szkoda, że dziś tradycja ROPCiO poszła prawie całkowicie w zapomnienie. Ruch położył poważne zasługi w budowie państwa obywatelskiego, dostarczył też wielu idei, tak ważnych dla niepodległej Rzeczpospolitej. Choćby tylko z tego powodu jest trwałym i uznawanym fragmentem historii Polski. Trzeba go tylko troszkę lepiej promować.

Piotr Rachtan



Lista uczestników Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela

(W świetle aktualnego stanu wiedzy, opartego m.in. o dokumenty Instytutu Pamięci Narodowej, osoby oznaczone podkreśleniem w rzeczywistości dobrowolnie i świadomie działały przeciwko celom organizacji oraz jej uczestnikom)

  • Jerzy Adamczuk
  • Emilia Affenda-Dadał (+)
  • Barbara Andruszkiewicz
  • Krzysztof Anusiewicz
  • Teresa Anusiewicz
  • Mariusz Anwailer (+)
  • Janusz Bach
  • Józef Bal
  • Marian Banach
  • Władysław Bandura
  • Władysław Barański
  • Jacek Bartkowiak
  • Jacek Bartyzel
  • Małgorzata Bartyzel
  • Andrzej Bawski
  • Henryk Bąk
  • Stefan Ber
  • Henryk Bezeg
  • Jerzy Bielicki
  • Marek Bieńkowski
  • Wojciech Biernacki
  • Leszek Binkiwicz
  • Janina Bochenek
  • Leon Boczulak
  • Marian Bogacz (+)
  • Mieczysław Boruta-Spiechowicz (+)
  • Zdzisław Bradel
  • Krystian Brodacki
  • Zbigniew Bruski
  • Jerzy Brykczyński
  • Ryszard Brzeziński
  • Bogumił Budko
  • Janusz Bukowski
  • Hanna Burzyńska
  • Piotr Bystrzanowski
  • Krzysztof Bzdyl
  • Józef Celiński
  • Antoni Chaciński
  • Andrzej Chmielewski
  • Czesław Chomicki
  • Marek Chwalewski
  • Wanda Chylicka
  • Marek Chwalewski
  • Adam Cichocki
  • Zenobia Cieślińska
  • Wojciech Ciszewski
  • Bogusław Cygan
  • Jan Czajka
  • Mirosława Czajka
  • Janusz Czarski
  • Krystyna Czekała
  • Tomasz Czermiński
  • Jan Członkowski
  • Stanisław Czop
  • Andrzej Czuma
  • Benedykt Czuma
  • Elżbieta Czuma
  • Hubert Czuma
  • Krzysztof Czupreta
  • Stanisław Deptuch
  • Stanisław Derdej
  • Ewa Dering
  • Zbigniew Dulkiewicz
  • Maria Dulska
  • Ryszard Dutkiewicz
  • Stefan Dropiowski
  • Jan Dworak
  • Maciej Dybowski
  • Henryk Dydo
  • Ewa Dyk
  • Piotr Dyk
  • Ryszard Dziewa
  • Zofia Dziewiątkowska
  • Adam Dziewiątkowski
  • Janusz Fatyga
  • Marian Fedyk
  • Eufeniga Ferenc
  • Iwona Ferenc
  • Jolanta Ferenc
  • Stanisław Ferenc
  • Wanda Ferens
  • Konrad Frączek
  • Ryszard Fryga
  • Edmund Gaś
  • Krzysztof Gąsiorowski (+)
  • Janina Gierbatowska
  • Augustyn Gierbatowski
  • Leopold Gierek
  • Bogdan Giermek
  • Halina Głogowska
  • Karol Głogowski (+)
  • Janusz Gmaj
  • Krzysztof Goławski
  • Zygmunt Goławski
  • Antoni Gołda (+)
  • Marian Gołębiewski (+)
  • Jacek Gospodarowicz
  • Wojciech Górczyński
  • Henryk Górny
  • Franciszek Grabarczyk
  • Marta Grabowska
  • Tadeusz Grabowski
  • Stanisław Grein
  • Jan Grób
  • Barbara Gruchała
  • Mirosław Grygorewicz
  • Grzegorz Grzelak
  • Krzysztof Grzelczyk
  • Maciej Grzywaczewski
  • Ireneusz Gust (+)
  • Aleksander Hall
  • Antoni Heda
  • Józef Herzgo
  • Zdzisław Hetzig
  • Longin Horodko
  • Walenty Jacobson
  • Janusz Jakitowicz
  • Leszek Jakowicz
  • Waldemar Jakson
  • Andrzej Jakubiak
  • Jadwiga Jalniewicz
  • Zdzisław Jamrożek
  • Tadeusz Jandziszak (+)
  • Stanisław Janik-Palczewski
  • Leszek Jankowski
  • Ewa Janowska
  • Józef Michał Janowski
  • Kazimierz Janusz
  • Wanda Janusz
  • Stanisław Januszewski
  • Stanisław Januszkiewicz
  • Andrzej Jarmakowski
  • Piotr Jażdżewski
  • Elżbieta Jęczmyk
  • Zbigniew Jęczmyk
  • Tadeusz Jędrzejczyk
  • Stefan Kaczorowski
  • Romana Kahl-Stachniewicz
  • Wacław Kalinowski
  • Elżbieta Kapłan
  • Janusz Karolik
  • Stanisław Karpik
  • Zbigniew Karpowicz
  • Maria Kaszubska-Biernacka
  • Władysław Kaufman-Borowski
  • Aleksander Kaulbarsch
  • Jerzy Kępiński
  • Tadeusz Kicki
  • Mirosław Kimnes
  • Franciszek Klucznikow
  • Janusz Wojciech Klukowski
  • Wiesław Knitter
  • Dariusz Kobzdej (+)
  • Bernard Koleśnik
  • Jolanta Kowalewska
  • Hanna Kowalska
  • Jan Kozłowski
  • Łukasz Kozłowski
  • Anna Krasnodębska (+)
  • Hieronim Krawczyk
  • Piotr Krawczyk
  • Teresa Kruszewska
  • Zofia Kruszyńska
  • Zofia Kruszyńska-Gust
  • Krzysztof Kruszyński
  • Stanisław Kruszyński
  • Kazimierz Krysek
  • Wiesława Krystek
  • Janusz Krzyżewski
  • Roman Kściuczek
  • Regina Kubiakowa
  • Stefan Kucharzewski
  • Stanisław Kusiński
  • Stanisław Kuszel
  • Sławomir Kuza
  • Marek Lachowicz
  • Jacek Lampasiak
  • Ewa Lebosiecka
  • Antoni Lenkiewicz
  • Władysław Liniarski
  • Małgorzata Lorenc
  • Zygmunt Lukierski
  • Jerzy Lutostański
  • Mieczysław Łabiak
  • Józefa Łazarczyk
  • Adam Macedoński
  • Barbara Madej
  • Mieczysław Majdzik (+)
  • Ryszard Majdzik
  • Maria Makosa
  • Piotr Makosa
  • Adam Maksymowicz
  • Jerzy Maleszka
  • Edward Maliszewski
  • Jerzy Malinowski
  • Stanisław Małkowski
  • Jolanta Mandes
  • Maria Matląg
  • Andrzej Mazur (+)
  • Krystyna Michalak
  • Krzysztof Michalak
  • Stanisław Michalkiewicz
  • Stefan Micharzewski
  • Tomasz Mickiewicz
  • Włodzimierz Mielnicki
  • Paweł Mikłasz
  • Helena Milczarek
  • Stanisław Milczarek
  • Nina Milewska
  • Michał Milewski
  • Andrzej Mioduszewski
  • Krystyna Mirecka
  • Stanisław Mirecki
  • Jan Mizikowski (+)
  • Anna Młynik
  • Zdzisław Mnich
  • Maria Moczulska
  • Leszek Moczulski
  • Magdalena Modzelewska
  • Władysław Molend-Grab
  • Elżbieta Morawiecka
  • Kornel Morawiecki
  • Emil Morgiewicz
  • Henryk Morgiewicz
  • Teresa Mrok
  • Tomasz Mróz
  • Ludwik Muzyczka
  • Michał Muzyczka
  • Adam Mysior
  • Marek Myszkiewicz-Niesiołowski
  • Stefan Myszkiewicz-Niesiołowski
  • Andrzej Nastula
  • Jacek Nawrocki
  • Tadeusz Nawrocki
  • Tadeusz Newelski
  • Jacek Niedolaz
  • Alicja Niemiec
  • Piotr Nowakowski
  • Radzimierz Nowakowski
  • Ryszard Olejarz
  • Andrzej Ostoja-Owsiany
  • Longin Pacuszko
  • Antoni Pajdak
  • Stanisław Palczewski-Janik
  • Zygmunt Palczyński
  • ks.Bohdan Papiernik
  • Jacek Papieżyński
  • Wiesław Parchimowicz
  • Henryk Pasek
  • Zdzisław Pawlak
  • Wanda Pawlikowska
  • Jerzy Perszewski
  • Ryszard Perzyński
  • Andrzej Pietkiewicz
  • Antoni Pietkiewicz
  • Jerzy Pietkiewicz
  • Marian Piłka
  • Stanisław Pizioł
  • Władysław Pizioł
  • Michał Plater-Zyberk (+)
  • Adam Pleśnar
  • Dobromił Pleśnar
  • Ewa Pleśnar
  • Grzegorz Pliszka
  • Kazimierz Pluta-Czachowski
  • Maryla Płońska
  • Henryk Podlaski
  • Krzysztof Pol
  • Janusz Południk
  • Grzegorz Prątnicki
  • Krzysztof Prokop
  • Teresa Przybylska
  • Jerzy Przybylski
  • Maciej Pstrąg-Bieleński
  • Alicja Puczko
  • Tadeusz Puczko
  • Teresa Puczko
  • Franciszek Pukacki-Gzyms (+)
  • Andrzej Radomski
  • Danuta Richter
  • Piotr Rogóyski
  • Janusz Rożek
  • Bożena Rybicka
  • Małgorzata Rybicka
  • Arkadiusz Rybicki
  • Mirosław Rybicki
  • Elżbieta Rynasiewicz
  • Ewa Ryttel
  • Józef Sambor
  • Wojciech Samoliński
  • Jan Samsonowicz (+)
  • Anna Sawicka
  • Maurycy Sedyk
  • Zbigniew Sekulski
  • Seweryn Semka
  • Zbigniew Siemiński
  • Zbigniew Siemiński
  • Jacek Siodłowski
  • Leszek Skonka
  • Adam Skowroński
  • Marek Skuza
  • Andrzej Słomiński
  • Wiesław Słomiński
  • Jacek Smykała
  • Jan Sobczak
  • Zygmunt Sobolewski
  • Roman Sokołowski
  • Helena Sosin
  • ks.Bronisław Sroka
  • Restytut Staniewicz
  • Bogusława Staniewska
  • Kazimiera Staniewska
  • Edward Staniewski
  • Tadeusz Staniucha
  • Tadeusz Stański
  • Andrzej Stefaniak
  • Wacław Stefański
  • Michał Stempkowski (+)
  • Bolesław Stolarz (+)
  • Jerzy Stopa
  • Bogumił Studziński (+)
  • Bolesław Suchecki
  • Jerzy Sulecki
  • Władysław Sulecki
  • Jerzy Sychut
  • Krzysztof Szachta
  • Stefan Szaciłowski
  • Eugenia Szaszkiewicz
  • Maciej Szaszkiewicz
  • Zbigniew Szaszkiewicz
  • Piotr Szczudłowski
  • Tadeusz Szczudłowski
  • Romuald Szeremietiew
  • Halina Szlamp
  • Kazimierz Szołoch
  • Andrzej Szomański (+)
  • Wojciech Szostak
  • Tadeusz Szozda
  • Małgorzata Szpejenowska
  • Piotr Szubarczyk
  • Wacław Szulc
  • Andrzej Szymanik
  • Bogusław Szymański
  • Stanisław Śmigiel
  • Janusz Śpiałek
  • Stanisław Świdrowski
  • Dorota Świtoń
  • Ewa Świtoń
  • Jan Świtoń
  • Kazimierz Świtoń
  • Małgorzata Świtoń
  • Piotr Świtoń
  • Ryszard Świtoń
  • Jan Tarnowski
  • Andrzej Toborowicz
  • Zofia Toborowicz-Jeglińska
  • Henryk Tomczak
  • Piotr Tomczak
  • Stanisław Tor (+)
  • Zbigniew Trafalski
  • Helena Trąbska
  • Ryszard Trąbski
  • Gabriela Turzyńska
  • Piotr Typiak (+)
  • Barbara Udrycka
  • Jacek Udrycki (+)
  • Andrzej Umerk
  • Zygmunt Urban
  • Bohdan Urbankowski
  • Wiesław Urbański
  • Mieczysław Ustasiak
  • Wojciech Walczak
  • Ewaryst Waligórski
  • Tadeusz Wardziński
  • Krystyna Wawrzykowska
  • Jacek Wegner
  • Adam Węgierski
  • Anna Wieczorek
  • Zbigniew Wiewiór
  • Apolinary Wilk
  • Mariusz Wilk
  • Elżbieta Wiśniewska
  • ks.Ludwik Wiśniewski
  • Stanisław Witer
  • Leszek Witkowski
  • Ryszard Włażewski
  • Bogumił Włodarski
  • Adam Wojciechowski
  • Marek Wojnarowicz
  • Tadeusz Wolf
  • Andrzej Woźnicki
  • Antoni Wręga
  • Jan Wróblewski
  • Marian Wróblewski
  • Zbigniew Wysocki
  • Błażej Wyszkowski
  • Krzysztof Wyszkowski
  • Tadeusz Zachara (+)
  • Edmund Zadrożyński
  • Maria Zajączkowska
  • Jacek Zakrzewski
  • Stanisław Załuski
  • Jan Zapolnik
  • Marek Zawieja
  • Zbigniew Zdunowski
  • Andrzej Zegzdryn
  • Jan Zieja
  • Małgorzata Ziembińska
  • Wojciech Ziembiński (+)

Komentarze

MNurowski | 2007-03-30 21:00

Jak na b.KOR-owca Piotr Rachtan napisał spokojny i rzeczowy tekst. Prawda o ROPCiO i relacjach tej organizacji z KOR-em wymaga jeszcze rzetelnych studiów. Ważny krok w tym kierunku zrobił dr Grzegorz Waligóra z IPN pisząc "Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela 1977-1981", Warszawa 2006. Na 356 stronach ukazał Autor szeroką panoramę wydarzeń z tamtych lat i przede wszystkim przypomniał poprzedników ROPCiO z lat 1956-57, a więc Związek Mlodych Demokratów i z roku 1965 tzn. "Ruch". Waligóra każde zdanie swojej książki rzetelnie dokumentuje.

prachtan | 2007-03-31 00:24

Panie Marcinie, skąd ten KOR-owiec wziął się u Pana? Dla KOR-owców byłem nie dość KOR-owski, a zbyt KOR-owski - dla SB. A naprawdę to interesują mnie fakty, nie etykiety. Te można tylko wyśmiewać. Co zaś do ROPCiO, to istotnie historycy zabierają się do niego jak do jeża. Być może ulegają stereotypowemu przeświadczeniu, że źródłem przemian w Polsce mogły być tylko środowiska wywodzące się z KOR-u?